زبان لکی و فرهنگ و ادبیات مردمان آن

+ زیارت عاشورا به زبان لکی (علی ایتیوندی)

زیارت عاشورا به زبان لکی

سِلام عَر تؤ اِ «اَباعبدالله» ، سِلام عَر تؤ اِ کٌـرّ رَسولِ خٌـدا ، سِلام عَر تؤ اِ کٌـرّ اَمیرالمؤمِنین ، ؤ کٌـرّ سَروَر جانِشینَل ، سِلام عَر تؤ اِ کٌـرّ فاطمه ، سَروَر ژِنَل عالَم ، سِلام عَر تؤ اِ خؤینِ خٌـدا ؤ کٌرّ خؤینِ خٌـدا ، اِ تَنیا مَنئ ؤ تَنیا کَتیا ، سِلام عَر تٌـن ؤ عَر عه گیونَلئ گِء عَر بارگَت هَتِنَه سِرا ؛ اِ هِناز مِنِئره سِلام خٌـدا عَر کٌـلتُن ، هَأر ، تا هَنئ هَمئ ؤ شاؤ ؤ روژ مَنیانه ، یا «اباعبدالله!» وه راسی گِ کَلِنه پِرسپو تؤ ، بَرز ؤ گاؤرِیه مِصیبَت تؤ عَر عیمه ؤ عَر کٌل بِسَلْمونَل ، بَرز ؤ گاؤرِیه مِصیبَت تؤ اِ آسمونَل ؤ عَرکٌل آسمونیَل ، عیسه خٌدا لَعنَت کِئ عومَّتئ گِء ظٌلْم ؤ بئداد عَر هٌـمه «اهلِ بِئت» بِنیا نیائ ، خٌـدا لَعنت کِئ عومَّتئ گِء هٌـمه اِ مَقامتون دؤیر کِردیا ؤ اِ رٌتبه وِژتون هئز دایا ، رٌتبِئ گِء خٌـدا دآویه هٌـمه ، خٌـدا لَعنَت کِئ عومَّتئ گِء هٌـمَن کوشت ، خٌـدا لَعنت کِئ آؤِنه گِء عَرّا جَنْگ عَرد هٌـمَه کارُن جِفت جور کِرد ، توریام عَژ آؤِن ؤ عَژ آؤِنه گِء اِ دٌمه آؤِن بین ؤ اِ دٌمه آؤِن چِن ؤ عَژ دوسَلُن ، ؤ هِناز مَر خٌـدا ؤ عِرِئ هٌمِیه ، یا «اباعبدالله!» مِء تا روژ قیامَت ، آشتیِم عَرد آؤِنه گِء عَرد هٌـمه آشتیِن ،جَنْگِم عَرد آؤِنه گِء عَرد هٌـمه هانه جَنْگِئر ، لَعن خٌـدا عَر لُن زیاد ؤ لُن مَروان ؤ لَعن خٌـدا عَر«بَنی اٌمَیَّه» ، لَعن خٌـدا عَر کٌـرّ مَرجانه ، لَعن خٌـدا عَر عٌمَر کٌرّ سَعد ، لَعن خٌدا عَر شِمِر ، ؤ لَعن خٌدا عَر مَردِمَلئ گِء عَرّا جَنْگ کِردِن عَرد تؤ زینون سِفت کِرد ؤ آؤسارُن کیشا ؤ نَقاوُن بَست ؛ بآواؤ دام وه خِرِّت ، مِصیبَتِم عَرّا تؤ کَلِنه ، عیسه عَژ خٌدای گِء مَقام تؤ بَرز کِردیَسئ ؤ مِنیژ وه وِئ تؤ کَلِن داشتیَسئ ، مِئم ، گِء روژی یَمه بئن دِئ گِء خؤینخا تٌء بؤم عَرد عِمام پیروزئ گِ عَژ «اهلِ بئت مِحَمَّده (ص)» ؛ خٌدایا! وه وِئ «حٌسِئن» مِء اِ لا وِژِت آورؤیمَن که اِ دٌنیا ؤ آخِرَت ؛ « یا اباعبدالله!» تَتینمه عِرِئ خٌدا ؤ عِرِئ پِئغَمبَر ؤ عِرِئ امیرالمؤمِنین ؤ عِرِئ فاطمه ؤ عِرِئ حَسَن ؤ عِرِئ تٌء ، وه وِئ دوسی هٌمه ؤ توریان عَژ هَرکِئ گِء عَرد تؤ جَنْگ کِردیَسئ ؤ جَنْگ آوِردیَسئ ، ؤ توریان عَژ آؤه گِء پِئ ظٌلْم ؤ بئداد عَر تؤ گِرتیَسئ ، ؤ کَل گِرتِنمه عِرِئ خٌدا ؤ عِرِئ پِئغَمبَر عَژ آؤه گِء بِناوآ عئ کاره هئز داسئ ، ؤ بِنا عَر بِنائ نیاسئ ، ؤ عَژ آؤِنه گِء چؤر بین عَر ظٌلْم ؤ بئداد وِژُن عَر هٌمه ؤ عَر شیعَل هٌمه ، کَلمه  عِرِئ خٌدا ؤ عِرِئ هٌمه عَژ آؤِن ، تَتینمه عِرِئ خٌدا عَسه وِرئ هٌمه ، وه دوسی هٌمه ؤ دوسی دوسَل هٌمه ، ؤ تورینمه عَژ دٌشمِنَلتُن ؤ عَژ آؤِنه گِء کار جِفتکَر بین عَرّا جَنْگ وَرد هٌمه ، ؤ تورینمه عَژ اِ دٌم کَتیَل ؤ اِ دٌم چیَـلُن ؛ مِء آشتیمَرد آؤه گِء عَرد هٌمه آشتیَسئ ؤ جَنْگمَرد آؤه گِء عَرد هٌمه جَنْگَسئ ، دوسمَرد دوستُن ؤ دٌشمَنمَرد دٌشمَنتُن ، عیسه عَژ خٌـدامه مِئ هَر آؤه گِء مِء کَلِْن داشتئ وه وِئ مَریفَت داشتِن عَر هٌـمه ، ؤ مَریفَت عَر دوسَل هٌمه ، ؤ روژی مِء کِردئ توریان عَژ دٌشمِنَلتُن ؛ گِء مِء بایجئ عَرذ هٌمه اِ دٌنیا ؤ آخِرَت ، ؤ قِدَم راسی مِء ثابِت کِئ اِ لا هٌمه اِ دٌنیآو آخرت ؛ ؤ مِئم روژیم کِئ خؤینخای هٌمه بِکَم عَرد عِمامئ گِء هِدایَت بیاؤ وه آشکار حَق هٌمه موشئ ؛ ؤ عَژ خٌدامه مِئ وه حق هٌمه ؤ وه مَقامئ گِء اِ لا آؤ دِرینُن ، عَر مِصیبَت هٌمه عَطامئ عَرِن بِکِئ ، بِئتَرین عَطائ گِء عَرّا مِصیبَتئکه وه وِئ مِصیبَتئ ، گِء عئ مِصیبَته فِره کَلِْنه ؤ کَلِْنه داخئ عَر عِسلْام ؤ عَر کٌل آسمونَل ؤ زَمین ، خَدایا یبلمه عئ مَقاما گِء عَژ تؤ دٌرود ؤ رَحمَت ؤ مَغفِرَت عَر آؤِن بِرَّسئ ، خٌدایا زِنیانیم ده وه زِنیانی مِحمد ؤ آلِ محمد ، مِردِنم بِئ وه مِردِن محمد ؤ آلِ محمد ، خٌدایا یه روژئکه گِء بِمارِکُن وِت «بَنی اُمَیَّه» ؤ کٌرّ ژَن جِگَرهؤَر ، مَلعون کٌرّ مَلعون ، اِ زون تٌنا ؤ زون پِئغَمبَرِت (ص) ، اِ هَر تووِئ ؤ مالْگِئکا گِء پِئغَمبَرِت پا چِتیَسه نُمِا ، خٌدایا لَعنَت که عَرّا هأر ، عباسٌفیان ؤ مِعاویه ؤ یَزید کٌرّ مِعاویه ، اِ هِناز وِژتِئره ، یه روژئکه گِء خؤَشین کِرد لُن زیاد ؤ لُن مَروان وه وِئ قَتِلْ حٌسِئن (ع) ، خٌدایا دٌء عِخکه تِریژ اِ هِناز وِژتِئره لَعنَتـُن که ؤ سِزانَرِن بار ، خٌدایا مَتَتِمَر تؤ اِ عئ روژه ؤ اِ عئ مالگه ؤ کٌل روژَل عٌمِرِم ، وه وِئ تورین عَژِنُن ؤ لَعن کِردِنُن ، ؤ وه وِئ دوسی پِئغَمبَرِت ؤ لُن پِئغَمبَرِت ، گِ سِلْام عَر آؤ ؤ عَر آؤِن. [عیسه صَد گِله موشین:] خٌدایا لَعنَت که اَوَل ظالم ظٌلْمکَر اِ حَق محمد ؤ لُن محمد ؤ آخِرینُن عَژ دٌما چیا وَر عئ ظٌلْمه ، خٌدایا لَعنَت که عه وَرده گِء جَنْگ عَرد حٌسِئنُن کِرد ؤ لَعنت که عَر اِ لوکَتیَـلُن ؤ اِ دٌما بیَـلُن ؤ هٌم قَتارَلُن وه وِئ قَتِلْ حٌسِئن ، خٌدایا کٌـلُن لَعنَت که. [عَسه صَد گِله موشین:] سِلام عَر تؤ اِ «اباعبدالله» ؤ عَر عه گیونهلئ گِء هَتِنَـسِرا عَر بارگَت ، اِ هِناز مِنِئره سِلام خٌداتَرِن تا هأر ؤ تا هَنئ هَمئ ؤ شاؤ ؤ روژ مَنیانه ، ؤ خٌدا عَوماؤ آخِر زیارَت عَژ هٌمه نَکِئ ، سِلام عَر حٌسِئن ؤ عَلی کٌر حٌسِئن ؤ عَر آؤلاد حٌسِئن ؤ عَر یارَل حٌسِئن. [عَسه موشین:] خٌدایا اِ هِناز مِنِئره لَعن بِخٌصوص بایجَر اَوَل ظالِم ؤ بِتٌرکِئ اَوَلـیُن ، عَسه دؤِمیُن ؤ سِةمیُن ؤ چوآرِمیُن ، خٌدایا یَزیدُن پَنجِمی لَعنَت که ؤ لَعنَت که «عُبیدالله کٌرّ زیاد» ؤ «عٌمَر کٌرّ سَعد» ؤ «شِمِر» ؤ لُن «اَبی سفیان» ؤ لُن زیاد ؤ لُن مَروان ، تا روژ قیامَت. [مَچینِئ سِژده ؤ موشین:] خٌدایا عر تٌء حَمده ، حَمد شٌکِرکِرَل ، وه وِئ عئ مِصیبَته ، حَمدِم عَر خٌدا ، عَر عئ داخ کَلِْنئ گِء عَرِنمه ، خٌدایا روژیم که اِ روژ داخِل بیِنِم عَر عه جِهانه ، ؤ قِدَم راسیِم ثابِت که اِ لا وِژتا ، گِء بؤمعَرد حٌسِئن ؤ یارَل حٌسِئن ، هَر آؤِنه گِء گیون وِژُن بَذِل کِرد عَرّا حٌسِئن.   

+ زبان لکی و رسم الخط لکی

ما در این نوشته به برسی حروف و نیز رسم الخط لکی که توسط بنده حقیر ارائه شده است ، می پردازیم.

حروف زبان لکی: حروف ، مجموع نشانه هایی که برای نشان دادن آواهای هر زبان به کار می رود و درلکی :

آ -  أ -  إ -  ٱ -  ئ  - ۀ -  ب -  پ -  ت -  ڈ – ج -  چ -  خ -  د -  ر -  ڕ – ز -  ژ – س -  ش -  ع -  ڠ -  ف -  ق – ک -  گ -  ل - ڵ -  م -  ن – ڤ -  ه  - ی -  ێ -  ۊ -  ؤ -  ۉ -  ۈ -  ۏ -  و -  ۆ -  آٰ -  إٓ -  آءَ -  آءْ  - نْ

مصوت ها در لکی 18 تا هستند:

آ -  أ -  إ -  ٱ -  ئ  - ۀ - ی -  ێ -  ۊ -  ؤ -  ۉ -  ۈ -  ۏ -  ۆ -  آٰ -  إٓ -  آءَ -  آءْ 

صامت ها در لکی  28 تا هستند :

ب -  پ -  ت -  ڈ – ج -  چ -  خ -  د -  ر -  ڕ – ز -  ژ – س -  ش -  ع -  ڠ -  ف -  ق – ک -  گ -  ل- ڵ -  م -  ن – ڤ -  ه  - ی  - نْ- و

نکته : در رسم الخط لَکی اگر واژه ای با یکی از مصوت های زیر شروع شود قبل از آنها حرف «ع» قرار می گیرد(این حرف (ع) خودش به خودی خود صدایی تولید نمی کند بلکه تنها حرکت می پذیرد.):

إ -  ٱ -  ئ  - ۀ -  ێ -  ۊ -  ؤ -  ۉ -  ۈ -  ۏ -  ۆ -  آٰ -  إٓ -  آءَ -  آءْ

نکات: در لکی و رسم الخط آن:

1) حرف « ح » حذف شده است و به جای آن از « ه » استفاده می شود.

2) حروف« ذ – ض – ظ » حذف و به جای آنها از حرف« ز » استفاده می شود.

3)  حروف« ث – ص » حذف و به جای آنها از حرف« س» استفاده می شود.

4)  حرف« ط » حذف و به جای آنها از حرف« ت » استفاده می شود.

5)  حرف« غ » حذف و به جای آنها از حرف« خ» استفاده می شود.

6) به حروفی که مصوت فتحه را می پذیرند حرف « أ» اضافه می کنیم.

7) به حروفی که مصوت کسره را می پذیرند حرف « إ» اضافه می کنیم.

8) به حروفی که مصوت ضمه را می پذیرند حرف « ۉ» اضافه می کنیم.

9) به حروفی که مصوت « ئُو » را می پذیرند حرف « ۈ» اضافه می کنیم.

10) به حروفی که مصوت « ایی مثل دیر» را می پذیرند حرف « ی » اضافه می کنیم.

11) به حروفی که مصوت « آ» را می پذیرند حرف « آ » اضافه می کنیم.

12) در لکی مصوت هایی وجود دارد که در فارسی وجود ندارد که عبارتند از:

 الف) مصوت « ؤ » : این حرف صدایی شبیه «ö» در لاتین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن «ؤ» اضافه می کنیم.

 ب) مصوت « ۆ» : این حرف صدایی شبیه « œ» در لاتین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن « ۆ» اضافه می کنیم.

 ج) مصوت « ئ » : این حرف صدایی شبیه « ё» در لاتین است و یا صدای « اِ کشیده» را دارد و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن «ئ» اضافه می کنیم.

د) مصوت « ێ» : این حرف صدایی شبیه «ی» کوتاه یا سنگین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن « ێ» اضافه می کنیم.

ه) مصوت « ۏ» : این حرف صدای (اُ) کشیده را دارد

و) مصوت «ۊ» : این حرف صدای مانند مصوت (ü) در لاتین دارد .

ز) مصوت «ٱ » : این حرف را میتوان فتحه کشیده خواند. این حرف در زبان اوستایی موجود است .

ح) مصوت « آٰ» : این حرف صدای (آ) کشیده را دارد.

ط) مصوت « آءَ» : این حرف صدایی مرکب از مصوت (آ) و (-َ کوتاه : أ ) را دارد

ی) مصوت « إٓ »: این حرف مرکب دو مصوت (إ) و (آ) می باشد.

ک) مصوت « آءْ» : این حرف صدایی مرکب از مصوت (آ) و (-ِ کوتاه یا إ ) را دارد.

ل) مصوت « ۀ » : این حرف از ترکیب دو مصوت (-ِ کوتاه یا همان إ) و (-َ کوتاه یا همان أ) تشکیل می شود.

13) در لکی حروفی وجود دارد که در فارسی وجود عینی ندارد  به عبارتی در الفبای فارسی نیست که عبارتند از:

  الف) حرف «ڵ » که مانند «ل» تشدید دار اما از ان سبک تر

  ب) حرف « ڕ » که مانند «ر» تشدید دار اما از ان سبک تر

  ج) حرف «نْ» که با حرکت پذیری حرف ماقبل خود صدایی مابین حرف «ن» و «گ» تولید می کند که به آن نون خیشومی یا تو دماغی می گویند.

د) حرف « ڈ » که حرفی مابین (ت) و (د) دارد.

ه)حرف«ڠ » : که حرفی مابین (خ) و (غ) دارد

14) حرف « ع » به مانند « ء » در زبان فارسی و عربی عمل می کند و حرکت می پذیرد . با این تفاوت که در پایان  یا میان کلمه نمی آید.

15) حرف «نْ» نیز نمی تواند در اول کلمه قرار بگیرد و با حرکت (صدا پذیری ) حرف قبل از خود معلوم می شود.

16) حرف «و» همان (واو) است اما به شکل عربی آن ، و باید که قبل و یا بعد آن حرف صدادار قرار بگیرد.

حال با هم به رسم الخط لکی شعری مینویسیم:

یئ رۈژ پئمإ سآر ، مإجلێسآنإ پێش     آدأمێ ژأ عإڵم هآوآڵ پإرسـآم لێـش

ڤآتــإم هــئ آدأم ژأ دآؤرۉن مـأنـأ        بوآچ وأ پأری عۆسـۈڵ دیـن چأنـأ

ڤإت مإ مإلآ نیـم عـإلـمـإم نـأخوأنأ       عأسآ مأزآنإم عۆسـۈڵ دیـن چـأنــأ

عۆسۈڵ دین پأنجأ پأنج  تإرمأنآشأ      هأرمٱنآی ڕإکإنـێ رإکنـێ ڤأ لآشـأ

عأڤأڵ ڤأ تـآؤهید یـآنـئ خـۆدآوأن        نأخۆرد نأخآو نأ زآد ؤ نـأ مأرگ

عیلأن نأبۏوأت

مإهـٱمـأد خآمـتـأ ژأ پـئڠأمـبأرۉن        عـۈلأن عـأدإڵأن وأ دألیل بإرهـۉن

عأمأر أنتأرکۆش دأر ژأخئوأرکأن      بێ شإگ عیمآمـأن لأ یـآزأ فـأرژأن

تإرآزی وأ دأس ڕۈ دأشـتإ مـٱشأر      گـۆنآ وأ سـوآو مأکیـشآن یـئ سـأر

گــۆنـآ وأ سـوآو وأ مـیـزآن مأیــۈ       فأرژأن زأ مآدأر گۆریـزآن مأیـــۈ

معنی :

یک روز صبحگاهان در مجلسی که از برای بزرگان بود ، انسانی را از برای دانستن ، پُرسشی نمودم. بدو گفتم ای انسانی که از زندگانیت هنوز مانده ؛ تو را پرسشی دارم ، حال می خواهم از دانایی ات پاسخم را بیاوری. و آن این که اصول دین چند است ؛ گفت : من مُلا نیستم و علمی را فرا نگرفته ام. اما می دانم که اصول دین چند است. اصول دین پنج است و آن پنج تا هرکدام معنایی با خود دارند و هر معنایی رُکنی در کنار دارد.

نخست ؛ توحید ، که خدا یگانه است ، نه خوردی دارد نه خوابی و نه زاییده است و نه از برای او مرگی است.

سپس نبوت ؛ که محمد پیغمبری است که خاتم پیغمبران است.

و پس از آن عدل خداوندی است که آن با دلیل و برهان روشن است.

به راستی پس از محمد جانشینی است و اوست کسی که کشنده عَمربن عبدود است ، و اوست از جا کننده درب خیبر که بی شک از اوست یازده فرزند ، که همه جانشین محمدند،و امام.

روزی خواهد بود که در دشتی به نام محشر گناه و ثواب را بر ترازو نهند و در آن بر کسی ستم نخواهد شد و چه روز سختی است آن ، که مادر از فرزند گریزان است

توجه : لازم به ذکر است که این رسم الخط در کتابهای زیر مورد استفاده قرار گرفته است که همه در دست چاپ می باشند :

1-    کتاب « قواعد دستوری در گفتار مردمان لک » نوشته بنده حقیر ، علی ایتیوندی.

2-    کتاب « ضرب المثل های لکی » نوشته آقای عباس اسدی ، بالغ بر 2000 ضرب المثل.

3-    کتاب « نهج البلاغه به زبان لکی » ، نوشته بنده حقیر ، علی ایتیوندی.

4-    و ... .

+ دستور زبان لکی

به نام خدا

خدای را سپاس که پس از چند سال تلاش و کوشش در کار پژوهش و کاوش درباره زبان لکی و فرهنگ مردمان آن توانستیم که کتاب دستور زبان لکی را به پایان برسانیم و آن را آماده چاپ نماییم .

ان شالله پس از گرفتن مجوز چاپ آن را منتشر می کنیم.

این کتاب در حدود 210 صفحه  در 20 فصل به نگارش در آمده است. که در آن به

1- رسم الخط ارائه شده توسط بنده برای نوشت زبان لکی

2- نحوه ساخت فعل - اسم - جمله و ...

3- مقایسه زبان لکی با زبان های باستانی به مانند < پارسی باستان - اوستایی - پهلوی >

4- مقایسه زبان لکی با زبان های کْردی و لری

5- تجزیه و ترکیب در زبان لکی

و...

امیدواریم مورد رضای خدا باشد و امری باشد برای ظهور قائم آل محمد.

با سپاس

 علی ایتیوندی

1389/2/30

+ شناختی دیگر از زبان لکی و مردمان آن

+ زبان لکی و مردمان آن

این مقاله ای که در زیر می آید  پژوهشی در باره زبان لکی است که تنها به خاطر جالب بودن بحث در این تارنما آورده شد. و آوردن آن دلیل بر پذیرفتن آن نیست. و نیز اگر خدا بخواهد در آینده مقاله ای درباره زبان لکی خواهیم آورد.که شاید بتواند ابهام های موجود در باره زبان لکی را برطرف کند. (ان شاالله).

منبع سایت : ویکی پدیا

لکی حلقه میانی زبانهای کردی تبار و لری تبار:

گویش لکی با گویشهای جنوبی زبان کردی به ویژه گویشهای سورانی و گورانی نزدیکی دارد و از دیدگاه زبانشناختی لکی حلقه میانی زبانهای کردی تبار و لری تبار به شمار میآید. زبان کردی و شاخه های متعدد آن از دیدگاه تحولات تاریخی زبانها و لهجه های ایرانی جزو زبانهای "شمال غربی" ایران محسوب میگردند.

گویش لکی در میان مردمان ساکن در جنوب نواحی کردنشین ایران (در قسمتهایی از کرمانشاه و ایلام) و نواحی سردسیر شمال و شمال غربی استان لرستان رایج است و هم اکنون انبوهی از مردمان این مناطق بدان تکلم میکنند. در کردستان عراق (جنوب کردستان) تعداد گویشوران لک بیشتر از ایران است.

حوزه گسترش گویش لکی به ترتیب از شمال شرق به شمال غرب عبارتند از: بخشهایی از شهرستان بروجرد. شهرستان سلسله یا الشتر در شمال. شهرستان دلفان یا نورآباد در شمال غرب. شهرهای صحنه، کنگاور، سنقر و دینور در استان کرمانشاه و بخشهایی از تویسرکان، نهاوند و اسدآباد در استان همدان.

البته برخی ادعا کرده اند که زبان لکی عضوی خارج از زبان کردی و لری میباشد. درتاریخهای گذشتگان از جمله تاریخ گزیده نوشته حمدالله مستوفی از الشتر به عنوان یکی از ایالات بزرگ کردستان یاد شده است.

زبان لکی در طول تاریخ وسعتی به مراتب بیشتر از امروزه را شامل میشده است، اما تا قبل از براندازی نظم تاریخی لرستان در زمان رضاشاه پهلوی تقریبا تمام طوایف لر کوچک (غیر از چند طایفه در خرم آباد، پلدختر و اندیمشک که به گویشهای لری خرم آبادی، پاپیونه و غیره... صحبت میکنند (که هرکدام از این گویشها نیز به نوبه خود واژگان لکی دارند) به لکی تکلم میکرده اند.

نگاه کنید به: مقدمه فرهنگ فارسی – دکتر محمد معین و مقدمه لغتنامه دهخدا ، بخش نخست ، زبانها و لهجه های ایرانی. Mehdi-iul ۱۶:۲۰, ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۶ (UTC)

زبان لکی

منابعى که لکى را از شاخه کردى مینامند عبارتند از :

1. دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران 1380 ، س. 548-549
2.  Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) 2000,.
3.  Rüdiger Schmitt (Hg.): Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden (Reichert) 1989,
4. http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=90039
5.  Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia
6.  آیت محمدى. سیرى در تاریخ سیاسى کرد. ا نتشارات پرسمان. 1382
7.  Ethnologue report for language code:lki
8.  زبانها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
9.  فرهنگ کردى کرمانشاهى، على اشرف درویشیان، (کردى به فارسى)، نشر سهند، تهران،  1375

اگر لک هاى ایران را فارس زبان میدانید: (این زبان در پیوستار تدریجی فارسی-لری-گورانی در میان لری و گورانی قرار دارد ولی همانندی‌های آن بیشتر به سمت لری است.)!!

لک هاى عراق را که تعداد آنها بیشتر از لک هاى ایران است چه میخوانید ؟؟ فارس! یا لر!

طوایف لرستان خود دو بخش اصلى هستند، لر و لک، لک ها را پشتکوهى نیز میخوانند که ساکن بخش هاى شمالى لرستان هستند ، تقسیم بندى زبان لکى به لرى شمالى! از ابداعات شما است.

طوایف لک بخشى از طوایف کرد هستند، دانشمندان بزرگ زبانشناس و ایرانشناس نظیر ملک الشعراى بهار (سبک شناسی) و دکتر پرویز ناتل خانلرى نیز کلا لرها را (همه لرها را !) کرد خوانده اند، در جدایى طلب نبودن این دو که انشالله شکى ندارید!

دکتر پرویز ناتل خانلری زبان لری و بختیاری را همخانواده با کردی میداند.^[۱۰]. ولى کاربر مانى لکى را همخانواده با فارسى و لرى میداند!!

در کوهستان بختیاری و قسمتی از مغرب استان فارس ایلهای بختیاری و ممسنی و بویراحمدی به گویشهایی سخن میگویند که با کردی خویشاوندی دارد، اما با هیچیک از شعبه‌های آن درست یکسان نیست، و میان خود آنها نیز ویژگیها و دگرگونیهایی وجود دارد که هنوز با دقت حدود و فواصل آنها مشخص نشده‌است. اما معمول چنین است که همه گویشهای بختیاری و لری را جزو یک گروه بشمارند.^[۱۱].

درتاریخهای گذشتگان از جمله تاریخ گزیده نوشته حمدالله مستوفی از مناطق لکستان به عنوان یکی از ایالات بزرگ کردستان یاد شده است. در اسناد تاریخى قرن 15-16 میلادى نیز لرها را بخشى از طوایف کرد میدانند نظیر کتاب شرف خان بدلیسى که به فارسى نوشته شده است.

کاربر مانى با 1 منبع (آن هم از یک وبلاگ) مطالب مرا ( با 4 منبع معتبر ) به کنارى زده است! این هم از دانشنامه نویسى به شیوه علمى! تغییرات اخیر در مقاله زبان لکى بیش از ضد علمى است ، مطالب قبلى چندین منبع معتبر داشتند، آنها را پاک کرده یا تغییر داده و به جاى آن یک PDF فایل از ANONBY از یک وبلاگ اضافه کرده!

اولا وبلاگ ها در ویکى منبع به حساب نمیایند، ولى حتا بر مبناى آن وبلاگ هم زبان لکى زبانى کردى است، در حالى که کاربر مانى در اینجا آورده شده است که زبانى فارسى-لرى- گورانى است

فارسى و لرى از شاخه جنوب غربى هستند ولى لکى از شاخه شمال غربى است (به شهادت بیش از 10 منبع معتبر و نام آور.)

همه اینها در مقابل منبع وبلاگى ANONBY ! ولى باز هم ANONBY حتا لکى را کردى مینامد.ojanfar ‏۲۸ مهٔ ۲۰۰۹، ساعت ۱۸:۲۱ (UTC)

1. زبانها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
2. ↑ زبانها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری

در هر صورت در مورد طوایف لک قضیه از این قرار است که لک ها در جنوبى ترین منطقه کرد نشین در مرز بین کردها و لرها زندگى میکنند، بنابر اکثریت مطلق منابع موجود زبان آنها کردى است. مانى برمیگردا ند به لرى با 2 منبع یکى، ایزدپناه که خود لر است و در سال 1343 فرهنگ لرى را نوشته بود و در مقدمه آن میگوید که خود لر است و این ایزدپناه دیرتر در سال 1363 فرهنگى هم به نام فرهنگ لکى منتشر کرده و در مقدمه این فرهنگ لکى نوشته است که لکى زبانى است از لهجه هاى لرى! وبلاگیات ANONBY هم که خواه ناخواه مهدورالدم است، ولى من حذف نکردم فقط به پایین صفحه مقاله منتقل کردم. به بحث هاى مقالات لک و لکستان!! هم توجه کنید خود لک ها معترضند, در ضمن لکستا ن هم نام اختراعى است ojanfar ‏۲۸ مهٔ ۲۰۰۹، ساعت ۱۸

ایزدپناه خود لر است و نوشته که لک ها لر هستند !!! خیلى طبیعى است که چنین کسى موجودیت کردها و زبان آنها را انکار میکند، تازه آن هم در مقدمه! فرهنگ لرى و مقدمه! فرهنگ لکى. بررسى زبانشناسانه جدى لازم است. کوچکترین سند و مدرکى براى ادعاهاى خود در مقدمه کتاب فرهنگ لرى و مقدمه کتاب فرهنگ لکى نیاورده است، بلکه ادعا کرده است. سند معتبرى نیست. دکتر خانلرى خیلى بیشتر منابع قدیمى را استفاده کرده است ^{[۱] [۲]}

1. ↑ ایزدپناه، ح.: فرهنگ لری، ناشر حمید ایزدپناه، ۱۳۴۳خ.
2. ↑ ایزدپناه، ح.: فرهنگ لکی، موسسه فرهنگی جهانگیری، تهران ۱۳۶۷خ، ص ۱۱.

‎

منابع معتبرترى براى ادعاهاى خودتون پیدا کنید. از وبلاگ ها دیگر استفاده نکنید، من براى به آفرید چند هفته قبل درباره وبلاگ ANONBY نوشتم و وى جواب داد که به وبلاگیات رحم نکنید. اگر میخواهید نظرى را جابیندازید باید از منابع وزین و علمى استفاده کنید.ojanfar ‏۴ ژوئن ۲۰۰۹، ساعت ۱۹:۳۴ (UTC)

این موضوع که لَکی، کُردی است، موضوعی است نیازمند بررسی، بدور از احساسات و تعصب. بررسی که کورکورانه باعث خلط مبحث درآن نشود و با تشابه چند واژه، لکی را لُری و لُری را فارسی نکند.

آن چنان بررسی که، تنها به خاطر تشابه درچند واژه یا شیوه بکار گیری آنها با زبان فارسی، این شبهه را که فلانی چنین گفت، به نظری قطعی و مسلم بدل نکند، که امکان تجدید نظر در آن نباشد و به یکباره لَکی و لُری را از کُردی جداسازد. این موضوع نیازمند بررسی است، و استدلال هاى موجود در این مقاله را دوباره با فاکت هاى موجود در مقالات ANONBY مقایسه میکنم:

استدلال اول:

... برخی لکی را در شاخه زبان‌های کردی از شاخه زبان‌های ایرانی‌تبار غربی قرار داده‌اند.

برخى زبان لکى را در شاخه کردى قر ار نداده اند، بلکه بیش از 10 منبع بسیار معتبر موجود است.

استدلال دوم:

...و برخی دیگر آن را در پیوستار تدریجی فارسی-لری-گورانی در میان لری و گورانی قرار داده ولی همانندی‌های آن بیشتر به سمت لری می‌دانند.

برخی دیگر آن را در پیوستار تدریجی فارسی-لری-گورانی در میان لری و گورانی قرار نداده، بلکه ANONBY صراحتا نوشته که لرى را پیوستار میداند و لکى را از شاخه کردى میداند: در مورد لکی من نظر فتاح را می پذیرم که برای لکی بیشتر نسب کردی قایل است تا لری.

استدلال سوم:

...برخی زبان‌شناسان هم لکی را کاملاً در دستهٔ لری طبقه‌بندی کرده‌اند.

ANONBY این را هم صراحتا رد میکند: در مورد لکی من نظر فتاح را می پذیرم که برای لکی بیشتر نسب کردی قایل است تا لری.

استدلال چهارم:

۷۰ درصد واژگان لکی با زبان فارسی مشترک است. ۷۸ درصد با لری خرم‌آباد و ۶۹ درصد با لری شمالی.

این که ۷۰ درصد واژه هاى لکى و زبان فارسی و ۶۹ درصد با لری شمالی و ۷۸ درصد با لری خرم‌آباد یکى است، به گفته ANONBY دلیل صریحى است که 2 زبان کاملا جدا هستند و مشابهت ها به دلیل همجوارى جغرافیایى است:

به طور تقریبی، انواعی که بین 70-90 درصد تشابه واژگانی دارند ممکن است به یک زبان واحد تعلق داشته باشند یا نه. زبانهای با بیش از 90 درصد تشابه واژگانی معمولا گویشهای یک زبان هستند.

ojanfar ‏۱۵ دسامبر ۲۰۰۹، ساعت ۰۱:۴۱ (UTC)

+ پژوهشی در زبان لکی

رضا حسنوند« شوریده لرستانی»

      زبان و ادبیات لکی یکی از زلال ترین  زبانهای موجود دنیا برای  بیان احساس و عاطفه انسانی است ،به گونه ای که  شنونده با شنیدن ابیات نغز و پر مغز لکی، تا لبه های اسطوره و احساس پیش می رود و اگر بخواهد می تواند به فراسوی اندیشه ها گام بگذارد. و این لذت ناک شدن  دل و جان ریشه در توانمندی گستره ی زبان لکی دارد زیرا اگر زبانی نتواند بین واژه ها و احساس و عاطفه افراد  ارتباط پیدا کند تنها به درد مراودات بازاری کوچه و خیابان می خورد و دل را بکار نمی آید.

برای ورود به مدخل و شناسایی قدرت زبان لکی، ابتدا دوبیت از ادبیات لکی را با دوبیت از ادبیات عرب و فارسی مقایسه می نماییم تا بدانیم عمق این ادب تا کجای اندیشه است و بعد قضاوت را به عهده خوانند گان می گذاریم:

حافظ شیرازی را نیاز به توصیف نیست و اهل ادب میدانند که گفته هایش در اوج فخامت و پختگی است و کسی را یارای خرده گرفتن برو نیست این بزرگواردر غزلی با مطلع :

هر  چند  پیرو خسته دل  و ناتوان شدم

هرگه که یاد روی توکردم جوان شدم.....

بیتی دارد که می فرماید:

من پیر سال و ماه  نی ام یار بی وفاست

برمن چو عمر می گذرد پیر ازآن شدم

در این بیت حافظ  بزرگوار یار و معشوق و همان گلواژه ای که  « معلم عشق می شود و اهلش را شاعری می آموزد»  بهانه کرده و اورا بی وفا دانسته و حسن تعلیلی بر پیری خود آورده است و نقص« بی وفایی» را بریار وارد کرده است.

اما شاعر لک زبان گویا می دانسته است که یار منزه و پاک و از هر عیبی مبراست  و به همین خاطر در این بیت اورا مقصر ندانسته و وارد حریم حرمتش نشده و  اندوه دوری از یار را ـ نه خود یار را ـ باعث پیری خود دانسته است بنگرید:

«بزران بزران کی یه پیریمه                      یه کل آخ و داخ دوس دویریمه»

«بگذار زنگها به صدا درآیند و همه بدانند که اگر من پیر شده ام گذشت معمولی روزگار نیست بلکه اندوه فراق یار است وخود او تقصیری ندارد[1].»

اهل ادب میدانند که مضمون این دوبیت کدام عارفانه تر است و تقدس
 «  یار» در کدامیک از این دو بیت بیشتر است،  آن یاری که عاشق را پیر کرده یا آن یاری که فراقش عاشق را به پیری نشانده ؟

یکی دیگر از ابیاتی که با ادب لکی قابل قیاس است بیتی است از یکی از فحول ادب عرب به نام امرؤالقیس در کتاب معروف  معلقات سبع بیت 37 ، او می گوید:

...و کَشحٍ لَطیف  کالجَدیلِ مُخَصَّر     و ساقٍ کأنبوب السّقیِّ المذَلّلٍِ....

در این بیت شاعر عرب ساق پای معشوق را به  ساقه های نی  ـ انبوب ـ که پر از گره و شکن است تشبیه کرده و لطف تشبیهش به آن حدی نرسیده که خواننده از آن متلذذ گردد و زیبایی مشبه و مشبه به را دریابد  . در حالی که شاعر لک زبان در این بیت:                                  

هو سوزه سوزه سوزه مورموری        ساق سریت پا گردن بلوری

«ای معشوق سبزه گون ! تو گردنی بلورین و ساقه هایی  چون ساقه های طلایی و شفاف گندم داری.»

و براساس آن که باید« مشبه به از مشبه اقوا باشد»شاعر لک زبان  ساق پای معشوق خیالی خود را به به ساقه های بی بند و گره و یک دست و طلا فام گندم ـ بعد از برداشت محصول ـ تشبیه کرده که نه تنها بر زیبایی افزوده بلکه مشبه را نیز تعالی داده است . اهل ادب و بلاغت میدانند که تشبیه خشن عرب و تشبیه لطیف شاعر لک زبان چه تفاوت هایی باهم دارند و این زیبایی برخاسته از لطافت طبع شاعران این زبان است ؟

 با این مقدمه می خواهم وارد اصل مطلب یعنی زبان و ادبیات لکی شوم و چند سطری در این وادی قلم فرسایی نمایم .  ادبیات لکی یکی از زیباترینهاست زیرا روح سرگردان انسان را تابه  حدی شعفناک می کند که جسم نیز به پرواز درمی آید. اما در طول تاریخ بنابر عللی این آینه زرنگار زنگار گرفته شناسایی نشده و اگر هم گوشه ای از آن منعکس شده با نام دیگر ادبیات های مجاور بوده که «کماهو حقه» درشان این زبان  نبوده و بر این زبان جفا شده لهذا به همین بهانه برآنم این ادبیات را از چند منظر آسیب شناسانه مورد مداقه نظر قرار دهم تا پیش از آنکه دیگران متذکر شوند خود به داوری نشسته باشیم.برای آنکه سیر مطلب را بدانیم  بررسیها را براساس این فهرست ارائه خواهم داد:

1-    بررسی ادبیات لکی از نظر مضمون و محتوا با نگرش به؛

1-1-       مسایل بلاغی و ادبی( معانی و بیان و بدیع و عروض)

2-1- بینش افقی و عمودی شعر یا شاعران

3-1- مضامین موجود در شعر لکی

2- جایگاه زبان و ادبیات لکی در میان دیگر ادبیات های مجاور

1-2- در میان ادب فارسی

2-2- در میان استانهای همجوار

3  -  نویسندگان این ادبیات

1- بررسی ادبیات لکی از نظر مضمون و محتوا با نگرش

ادبیات لکی  در یک نگاه کلی تصور آن را برای خواننده ایجاد می کند که گویی  این حال و هوا در یک دنیای مجزا تشکیل یافته و  وآن منافذی که باید دنیای دیگری را باآن مشاهده کرد وجود ندارد . و دلیل این بلیه را می توان در عمق محدود شاعران دانست زیرا اعتلا و فخامت شعر در گرو معلومات شاعر است. که در این میان مسایل ادبی و بلاغی جای سخن بسیار دارد.و اگر بسامدی به عمل آیداز بین آرایه های ادبی ،  تشبیه آن هم از نوع محسوس به محسوس جایگاه بیشتری را اشغال می کند.

 مانند این بیت از ملاحقعلی سیاهپوش که خود را ( مشبه )  به توده گل بازمانده قبور( مشبه به ) تشبیه می کند:

هام دمانه دا ژلام ویاران                   مَنم چوین گِل کو منه مزاران

ترجمه:

«همدمان من از کنارم گذشتند و رفتند و من چونان خاک مزاری برجای مانده ام.»

و یا این بیت از گنجینه شفاهی:

وی منگه قسم چنه چه نی که    چن پنجقرونی قی سر وه نی که

ترجمه:

سوگند بدین ماه  که اگر نمیدانی اندازه اش را باید بدانی به اندازه سکه ای است که برای زیبایی بر گریبان زن زیبارخی نهاده شده باشد

و یا این بیت از «خانه داجیوند» که گردن معشوق را به میلی از طلا و پیشانی اش را با مرمر یکسان دانسته:

گردن و او گره میل زره وه           فرقش فرق نیه وه مرمره وه

ترجمه: گردنی( مشبه)  چونان میلی از طلا (مشبه به ) است و پیشانی اش(مشبه ) با مرمر سفید( مشبه به ) تفاوتی ندارد.

 و اغلب این تشبیهات به طرز خراسانی  به نوعی به یار و معشوقزمینی  بر می گردد و در زمینه ها و قوالب خاکی است و  ارتفاع  این اندیشه بیشتر از قامت معشوق نیست. در این ادبیات هرجا که صور خیال اندیشه پخته ای را می طلبد دستان شاعر از رسیدن به بلندیهای بلاغی جا می ماندو به دامنه ها اکتفا می کند .حال ممکن است در این میان کسی بر نگارنده خرده بگیرد و بگوید چنین نیست و به گونه ای دیگر است.  اما باید گفت که این سطور زاده سالها تحقیق و بررسی و مطالعه دقیق دواوین شاعران لک زبان است و اگر گفته شود که تا این روزگار کسی به اندازه نگارنده بر و بوم زبان لکی را نکاویده و درآن تفحص نکرده ،سخنی به گزاف نیست، پس احق و اولی به قضاوتم زیرا اگر چیزی می گویم براساس مستندات ادبی است نه بر اساس ذوق بی تخصص، و نمی پذیرم کلام کسی که نه سوادش را دارد و نه معلوماتش را و آنگاه بیاید در این باب فتوا صادر کند که چنین است و چنان است، لهذا آنچه گفته می شود از روی علم به این زبان و مطالعه و پشتوانه علمی و ادبی در متون آن  است و به صرف دانستن دو بیت شعر و چاپ چند مقاله و شنیدن چند به به و چهچه نیست؟!!

در این ادبیات معمولا تشبیه و مراعات و تضاد بیشترین باربسامد  ادبی را بردوش می کشند و مباحثی چون مجاز و استعاره و کنایه رنگ کمتری دارند . و افق دید شاعران این زبان چونان ادب پارسی بلند نیست و تا حریم یار زمینی بیشتر نمی رود  گرچه در سرودن این ابیات به زبان لکی، مقاصد دیگری در نظر شاعران بوده ولی متاسفانه شاعران بدان مقاصد توفیق نیافته.و این برداشت براساس مضامین موجود در ادب لکی است که کل این ادبیات حول آن می چرخد  و عمده ی این موارد به قرار زیرند:

خدا/ دین/ ائمه/ معشوق/طبیعت/ نبرد/ مسائل اجتماعی مانند فقر و فاقه و .../ انعکاس کارکرد حکومت ها/ زنان/ و...

و عمده مبحث ادبی در این ادبیات حول محور عروض می چرخد زیرا ادبیات عامه و فولکلور ها یا به عبارت درس خوانده ها فهلویات ـ که بیشترشان نمی دانند فهلویات یعنی چه ـ  عروض تکامل یافته ای ندارند و ادبیات لکی هم از این نقیصه به دور نمانده است و فحول این وادی دچار لغزشهای بسیار شده اند که بعضا برای اهل تخصص قابل قبول نیست  و اگر امروز خود نگوییم ایرادمان چیست فردا برما خواهندخندیدـ که بنده این ایراد را به عهده نساخان و راویان بیسواد می گذارم - به عنوان مثال ابیات قصیده بلند( مه مدح او شهی مکم...)  ملا منوچهر کولیوند وزنشان به این صورت است:

بیت اول:مفاعلن چهار بار؛ بحر هزج مقبوض

بیت دوم: مستفعلن چهار بار؛ بحررجز مثمن سالم

بیت سوم:بیت اول تا هفتم باز  مفاعلن و هزج مقبوض

بیت هشت و دوازده و سیزده و چهارده : باز رجز مثمن سالم

و..... قابل ذکر است ممکن است کسی برآن باشد که این مقوله از اختیارات شاعری است اما باید گفت در هیچ نوشتهای این گونه سهویات جز ء اختیارات نیست و اگر کسی در صدد توجیه این مقوله بااستفاده از  اختیارات شاعری در عروض باشد کمی عروض بخواند برایش شفابخش تر است تا دفاع از این مقوله ها ـ البته بنده در مقدمه  کتاب  دیوان میرزا شفیع مصدق این مقوله کما و کیفا کاویده ام که خوانندگان را به خواندن  آن مقدمه توصیه می کنم -

یکی دیگر از ویژگی های صوری  شعر لکی این است که غالبا بیت اول هر شعری  بجز نیم مصراع اول مصراع دوم مابقی تکرار یک مقوله است و به ظاهر سنتی در این ادبیات شده و از محسنات گردیده است به عنوان مثال در یک نمایش بصری به این سان قابل نمایش است:

=========/=========                      +++++++++/=========

بنگرید:

از خانمیرزا اولاد قبا

خان  دارام  رو،  خان  دارام  رو         

  میرزام خاص خیال، خان دارام رو

از ملاحقعلی

فنجان بازی کرد فنجان بازی کرد  

  شیرین وه گردم فنجان بازی کرد

و هزاران مثال بی شک و تردید.

اما بارزترین ویژگی عروض شعر لکی که قرن ها برآن حاکم بوده حضور وزن عروضی؛ فع لن فعولن فع لن فعولن، بحر متقارب مثمن اثلم

ـ  ـ /U ـ ـ/ ـ  ـ/U  ـ ـ/  

و یا به تقطیعی دیگر« مستفعلاتن مستفعلاتن بحر رجز مربع مرفل»

ـ  ـ U ـ ـ/ ـ  ـ U ـ ـ/  

می باشد که قطعا به تاسی از شاهنامه بوده که تمام شئون زندگی لک زبانان را در سیطره دارد ، و شاعران به گونه ای با این وزن  مانوس بوده اند که گویی وزن دیگری در ادب پارسی وجود نداشته تا بدان شعر بسرایند. برهمین اساس نگارنده بعد از سال ها زحمت و رنج و دانستن تک وزنی و ناتوانی های آن  توانستم این بلیه را از جان و روح شعر و  شاعران لک زبان دور کنم و موضوع و محتوا را با وزن پیوند دهم و اوزان دیگر شعر پارسی را هم  بکار ببریم که الحمدلله با کوشش دیگر عزیزان شاعر به این توفیق تاحدی مقبول دست یافته ایم .

2- جایگاه زبان و ادبیات لکی در میان دیگر ادبیات های مجاور

و اما جایگاه این ادب در میان ادب پارسی هنوز به واقعیت و حقیقت شناخته نشده زیرا هرمحققی که پای در این استان نهاده  بدون استثنا ابتدا وارد خرم آباد شده و بنابر زبان میزبانان و راهنمایان خود ، ز با ن گستره وسیع لرستان را را لری قلمداد کرده و از نام زبان لکی  دورماند ه اند   و بعد از سال ها بعضی از نویسندگان تازه فهمیده اند که؛ نه بابا آن زبانی که لری اش نامیده اند سهو بوده و می بایست لکی اش می نامیده اند و ننامیده اند و اشتباه پر طنطنه مستشرقین اروپائیان را درنام کانگورو مرتکب شدند :

« سالها پیش سیاحی از اروپائیان که به استرالیا رفته بود با دیدن حیوانی دست کوتاه و جهنده نامش را از یکی از بومیان می پرسد و او می گوید :

کانگورو

یکصد سال حیوان بیچاره به این نام مسمی شد ولی اروپاییان  بعدا فهمیدند آن بومی مادر مرده  به زبان خودش در جواب آن اروپایی گفته :

نام این حیوان را  نمی دانم.

 و اروپایی مادر مرده هم خیال کرده واژه کانگورو نام این حیوان است و سال ها به این نام متهمش کردند؟!! و درست ماهم به این سرنوشت دچار شده ایم و امید است بعد از سال ها هم که شده ،مارا به نام خود بدانند و لرهای عزیز و گرامی را دارای یک ادبیات دیگر بدانند.

اما ادبیات لکی  در میان استانهای همجوار متاسفانه وضع اسف بارتری دارد به گونه ای که ادبیات لکی را شعبه ای از ادبیات کردی میدانند و بدبختانه این نظر بیشتر از جانب کسانی است که نه سوادش را دارند و نه موادش را و به صرف یافتن  چند شباهت  مختصر فتوا ی یکی بودن  این دو زبان صادر می کنند و نمی دانند؛ پسته بی مغز اگر لب واکند چه می  شود؛ نگارنده بعد از ربع قرن تدریس در مقاطع مختلف تحصیلی دانشگاهی و دبیرستانی وکسب تجربه در  این همه سال ؛ به خود اجازه این سخنان را میدهم وگرنه، نه عرض خود را می برم و زحمت دیگران را میدارم.

 سخن نگارنده در باب دو بودن زبان لکی و کردی  این است :ساختار واژگانی و قواعد دستوری و دامنه واژ ه ها و حیطه جغرافیایی همه دال برآن است که کردهای عزیز خویشند و ماخود و کاری با نقشه های سیاسی از پیش طراحی شده دراین  وادی نداریم .درست است سال های سال شاعران ما به علت ناآگاهی بر زبان فخیم خود  به سبک و سیاق ادب کردی  شعر می گفتند اما آیا امروزه چنین است ؟ مگر اقبال لاهوری که دیوان عظیمی به فارسی دارد هنوزکسی گفته که او ایرانی است. شما بروید و قاموسهایمان را ملاحظه کنید ببینید چه اندازه اختلاف واژه و دستور و قواعد  و دلیل بر افتراق داریم نه بر اشتراک.

به هر حال و به صد هرحال نگارنده که تمام هم و غم خود را مصروف اعتلای فرهنگی ودر عین حال  بی تعصب زبان لکی نموده، اظهار میدارد که ادبیات ما یک ویژگی منحصر به فرد دارد و وابسته ادبیات  همسایگان نیست آنان محترمند و مانیز مکرم، جای آن دارد که دیگر مارا سربار ادبیات خود نکنند و مارا از خود ندانند. ما نه منکر تشابه در فرهنگهاییم ونه متعصب زبان خود اما:

 .... هندیان را اصطلاح هند به                سندیان را اصطلاح سند به

نگارنده سال های سال با زحمات طاقت فرسا  و کسب تجربه و در انجمنها و جشنواره ها و مطالعه دواوین و کتب مختلفه، رباعی و دوبیتی؛ قالب و مضمون و وزن شعر  زبان و ادبیات لکی را با توجه به ابعاد آسیب شناسی از دهه    60  13به بعد روبه اعتلا برده و شاگردانی در این زمینه و این حوزه شناسایی و به جامعه معرفی کرده ام  زنده نموده و مطمئنم شاگردانم از من هم پیشی خواهند گرفت زیرا ذوق سرشار و آگاهی بلند آنان به همراه ویژگی های  این زبان می طلبد که روزبروزدر ادبیات  پیشرفت حاصل شود. و اگر امروزه به سبک و سیاق و مضامین ملایان شعرمان سخن نمی گوییم به دلیل آن است که نه تنها راه خود را پیدا کرده ایم بلکه توانسته ایم  از تکرار نجات پیدا کنیم  و روبه ابداع آوریم و هزاران سخن دیگر. 

بهر حال جمعتان را دعای خیر بدرقه راه باد و از ما به ما یادکنید تا نیکتان یاد کنیم .

1- لازم به تذکر است آنانکه واژه «بزران بزران »  را از بزران و بزچران میدانند و آن را منادا می پندارند و به معنی:  ای بز ران و ای بزچران!  می دانند از عمق موسیقی لرها بی خبرند و مداقه و تامل نیاز وافر دانسته های آنان است.

+ فلک و مردمان لک

کَس نیَه اِئ ‍ژئر سائ ئئ فِلَکَه کَس نَمَردَه بو

تا فِلَک ظِلم و زور لئش نَکَردَه بو

چَم : کسی نیست که در سایه این فلک جاویدان باشد . مگر آنکه این چرخ گردون با  ظلم و زور او را لِه کرده باشد.

فِلَک تَخت و بَخت کی نَشیوانی

شادیت کی نَکِرد وَه  پَشیمانی

چَم : ای فلک تو تخت و بخت چه کس را برهم نزدی و  شادی چه کسی را به پشیمانی مبدل نکردی.

فِلَک بازی خواز بین چَه مَخوازی / فِلَک بازی خواز بازی مَخوازی ... موِنای مَشکِنی شیشَه مَسازی

موینای مَشگِنئ کویزِئ مَسازی

چم : فلک بازی گر ببین چه بازی میکند . مینا می شکند و کوزه ای می سازد.

داؤرون داؤرِم دا هَجرون پیرِم کِرد

مَل کؤان بیم فِلَک زیرِم کِرد

چَم : این داوران را دور زدم ، هجران مرا پیر کرد ، پرنده ای بر فراز کوه ها بودم و فلک مرا به زیر آورد.

پیری بی و تاؤق کَفتاؤ گَردَنِم

ژَه وَر نِمَچو هاشا کَردَنِم

چَم : پیری به مانند طوقی بر گردنم افتاد و حال حاشا کردن من از پیش نمی رود.

جالّی بوآؤ دُماوا ... تا گِلِی پیریم بِکَم وَه لاوا

چَم : جوانی برگرد تا از پیری ام گِلِه کنم با مویه

فِلَک وَه کئش کئش دامیَه توینِرا

بِردِمیَه جاکِئ کَس ماؤینِرا

چَم : فلک مرحله مرحله به روزگار من زد  و مرا به جایی برد که آن جا را کسی ندیده است.

فلَک وَه کئش کئش آوِرد زآؤینِم

مَر خَنَه وَه لاؤ خَلقُن بآؤینِم

فلک پله پله مرا به زبونی و خواری کشاند ، مگر خنده را از لب دیگران ببینم

+ حدیثی از امام صادق (ع) _ترجمه به زبان لکی

حدیثی از امام صادق (ع)  فرمودند:

عربی :

کانَ اَبی یَقولُ : اَنّه لَیسَ مَن عَبدَ مُومِن اِلّا وَ فِی قَلبِه نورانی نُورُ خیفَة و نُورُ رَجاءی لَو وُزِنَ هذا لَم یَزِد عَلی هذا وَ لَو وُزِنَ هذا لَو یَزِد عَلی هذای

پارسی : 

پدرم می فرمود: هیچ بنده ی مومنی نیست جز اینکه در قلب او دو نور وجود دارد: نور بیم و نور امیدی به گونه ای که اگر این با ان و آن با این سنجیده شود هیچیک بر دیگری زیادتی نداردی

 ترجمه به زبان لکی :

باوَمَه مآؤت : هویچ بَنِئ مؤمِنا نیَه مَر یَه گِه اِی دِلّ دُه نور بوتئ : نور زَلئ ؤ نور اُمئد ، وَه تَرزئکا گِه اَر یَه اَرد آؤ ؤ آؤ اَرد ئی بِنَّر تِرازیا هؤیچ کُم اَر یَک تِری لئآ نآی.

لئ : زیادتی

تَرزئ کا : به گونه ای که

یَک تِری : یک دیگر

(جهاد با نفس، ح 106)